London và New York là hai thành phố lớn, lớn tới độ người Việt có hàng tá tên gọi cho chúng.
ngày
tháng
năm
Miền Nam và miền Bắc có nhiều cách gọi tên khác nhau cho chúng (cũng như nhiều nơi khác), giúp dẫn tới hiện tượng này.
Cách thứ nhất, nếu ta lấy tên theo âm Hán Việt, tức là đọc theo cách người Hán gọi tên các thành phố, ta có Luân Đôn (伦敦) và Nữu Ước (纽约). Tên Luân Đôn thì ai cũng biết rồi, nghe có vẻ sang nữa, nhưng Nữu Ước thì ít được gọi, hơi khó đọc và lạ lẫm, chủ yếu dùng ở miền Nam trước năm 1975.
Cách thứ hai, đó là lấy tên theo phiên âm tiếng Anh của tên thành phố, New York sẽ là Niu-ióc. Tuy nhiên, London không ai đọc là Lênh-đênh hay Linh-đình cả, mà thật ra London phiên âm tiếng Anh cũng khá giống Luân Đôn (nhỉ?).
Vậy còn thủ đô của Liên bang Nga thì sao? Trong tiếng Anh, thành phố này có tên Moscow nhưng chuyển tự tiếng Nga thì là Moskva (Москва). Vậy có hơi trêu chọc nhau không khi mà ta lại đọc tên tiếng Anh cho thành phố của Nga.
Đối với ca này, chúng ta có Mát-xcơ-va đọc theo các đồng chí Sô Viết, Mạc Tư Khoa từ anh em láng giềng Hán và thậm chí Mót-xcô từ Anh (chắc là vậy?). Hay ho thay, đây là trường hợp hiếm hoi người Việt đọc bằng mồm theo người Nga, nhưng viết cùng lúc cả ba kiểu.
Nếu đặt trong cùng một câu, ta sẽ có những trường hợp:
“Khu bưu chính nhắn, anh có thư gởi từ Mạc Tư Khoa, tiền cước mắc hơn Luân Đôn luôn.”
“Cán bộ bưu điện gửi thư cho đồng chí đây, hẳn từ Mát-xcơ-va, thảo nào đắt khiếp, hơn cả Luân Đôn nữa.”
Nghe hơi ba rọi, dĩ nhiên rồi, vì tôi đâu có sống vào thời chiến tranh đâu mà nhái giọng cho chuẩn được. Ý tôi là, do hệ thống phiên âm trong tiếng Việt không nhất quán, nên tùy theo sự phổ biến của tên gọi một thành phố mà ta ứng biến thôi. Chắc là không sao cả nếu Pa-ri, Niu Di-lân nằm chung với Hoa Thịnh Đốn, Hương Cảng.
Cách thứ hai này còn dẫn đến một tình trạng mà nếu nói theo kiểu nâng cao quan điểm thì đó là sự độc quyền của tiếng Anh, nâng thêm nữa thì e rằng có thể hủy diệt những ngôn ngữ không phải tiếng Anh (dĩ nhiên là không đâu, trời ơi). Chẳng hạn, thủ đô của Ba Lan là Warszawa và trong tiếng Anh là Warsaw, một thành phố của Đức là München và trong tiếng Anh là Munich.
Ở một diễn biến khác, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên/Hàn Quốc là những quốc gia sử dụng Hán tự trong ngôn ngữ của mình. Hầu hết tên riêng của người, địa danh ở các nước đều được ghi bằng chữ Hán.
Nói như vậy nghĩa là người Việt có thể đọc tên người, địa danh của Nhật, Hàn bằng âm Hán Việt. Lấy thí dụ, thành phố Tōkyō của Nhật Bản có Hán tự là Đông Kinh (東京), nghĩa là kinh đô phía đông. Ta không nói Đông Kinh, ta nói Tô-ki-ô.
Tương tự với Seoul (서울), trước năm 2005 thành phố này có tên Hán tự là Hán Thành (漢城), giờ là Thủ Nhĩ (首爾). Ta gọi thủ đô Hàn Quốc là Xơ-un.
Bên cạnh đó, tuy cùng nằm trên Bán đảo Triều Tiên, nhưng chúng ta gọi Pyongyang (평양) theo âm Hán. Ta gọi là Bình Nhưỡng (平壤), nghĩa là vùng đất bằng phẳng.
Một điều thú vị là ba đời lãnh đạo tối cao của Triều Tiên trải qua các thời kỳ lịch sử khác nhau của Việt Nam, dẫn đến việc chúng ta gọi vị đầu tiên là Kim Nhật Thành (金日成) thay vì Kim Il-sung (김일성), nhưng vị thứ nhì là Kim Jong-il (김정일) thay vì Kim Chính Nhật (金正日) và vị đương nhiệm là Kim Jong-un (김정은) thay vì Kim Chính Ân (金正恩).
Vậy là “Trong một diễn biến mới nhất, Chủ tịch Kim Jong-un/Kim Châng Ưn từ Bình Nhưỡng đe dọa tấn công vũ lực với Seoul/Xơ-un, khiến tình hình bán đảo Triều Tiên trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Washington/Oa-sinh-tơn/Hoa Thịnh Đốn hiện chưa đưa ra bình luận về sự việc này.”
Cũng tương tự với Nữ Tổng thống đầu tiên của Đài Loan là Thái Anh Văn (蔡英文/Tsai Ing-wen), Tổng thống Đại Hàn là Yoon Suk Yeol (윤석열/尹錫悅/Doãn Tích Duyệt) hay Thủ tướng Nhật Bản là Kishida Fumio (岸田 文雄/きしだ ふみお/Ngạn Điền Văn Hùng) – cập nhật đương nhiệm lần cuối vào 5/2023.
Tiếng Việt dùng cùng lúc nhiều cách phiên âm gây cồng kềnh và không nhất quán, tuy nhiên về mặt tích cực mà nói, ta có thêm từ để sử dụng, giúp tránh lặp từ trong câu (đó là nếu bạn muốn dùng). ✦
Tại sao những ngôi sao phải có trách nhiệm với cuộc đời bạn? Chúng đã quá bận với số phận của chính mình rồi.
ngày
tháng
năm
Mình học thiên văn chứ không tìm hiểu chiêm tinh, những ngôi sao trong mắt mình hiện lên vẻ đẹp của khoa học và những con số tính toán, chứ không phải một thế lực bí ẩn đầy tính ma mị có khả năng chi phối cuộc sống con người.
Tại sao chúng phải có trách nhiệm với cuộc đời bạn chứ?
1. Mất ít nhất 73.000 năm mới đến được ngôi sao gần con người nhất.
Sao Thủy, Sao Kim, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ,… không phải là sao, chúng là hành tinh như Trái Đất của ta vậy. Hành tinh chuyển động quanh một ngôi sao và ngôi sao của chúng ta chính là Mặt Trời.
Ánh sáng là thứ di chuyển nhanh nhất trong vũ trụ. Mặt Trời cách Trái Đất 8 phút ánh sáng — tức là quãng đường mà ánh sáng đi được trong 8 phút. Tính nhẩm nhanh nhé: Trong 1 giây, ánh sáng đi được 299.792 km; trong 1 phút thì lấy số đó nhân lên 60 và cứ thế tiếp tục cho 1 giờ, 1 ngày, 1 tuần, 1 tháng và 1 năm.
1 năm ánh sáng bằng 9,46 ngàn tỷ cây số (viết bằng số: 9.460.730.472.580 km). Với tốc độ này, nói cho dễ hiểu, bạn có thể bay 8 lần từ Việt Nam qua Mỹ rồi từ Hoa Kỳ trở lại đây chỉ trong 1 giây ngắn ngủi.
Cách 8 phút ánh sáng, nghĩa là nếu Mặt Trời bỗng nhiên tắt ngóm, đến 8 phút sau từ địa cầu ta mới thấy tối om; sau đó Mặt Trời bỗng bừng sáng lại, đến 8 phút sau từ hành tinh xanh ta mới thấy nó lại sáng trưng. Okay, Mặt Trời nằm gần Trái Đất đến vậy mà phải bị chậm nhịp đến hẳn 8 phút.
Năm 1977, người Mỹ phóng tàu vũ trụ Voyager 1. Tính đến năm 2021, con tàu đã bay trong không gian liên tục được bốn mươi bốn năm và đạt được khoảng cách 0,002 năm ánh sáng. Ngỡ ngàng chưa? Voyager 1 là thiết bị nhân tạo duy nhất của loài người bay xa đến vậy, mà nó còn chưa đi được dù chỉ là 1 năm ánh sáng.
Nếu không tính Mặt Trời, thì Proxima Centauri là ngôi sao nằm gần chúng ta nhất. Ngôi sao này cách xa Trái Đất khoảng 4,2 năm ánh sáng, tức là con tàu Voyager 1 nếu cứ bay như vậy sẽ đến được Proxima Centauri trong 73.000 năm nữa.
Nhưng Proxima Centauri chỉ là ngôi sao hàng xóm với chúng ta, vũ trụ này rộng ít nhất 46,5 tỷ năm ánh sáng (con số 4 ở hàng đơn vị của sao Proxima còn nghĩa lý gì). Và, hầu hết các ngôi sao bạn thấy trên bầu trời đều nằm lơ lửng từ hàng ngàn đến hàng triệu năm ánh sáng, con người hoàn toàn không có khả năng đưa tàu được đến đó.
Tóm lại, những vì sao lấp lánh trên bầu trời đêm ở quá xa để có thể tác động được điều gì đến con người. Ngôi sao duy nhất có thể gây ảnh hưởng cho nhân loại đó chính là Mặt Trời, nó khiến Trái Đất có sự sống và từ đó có con người.
Ngôi sao Proxima Centauri là chấm đỏ nhỏ xíu trong ảnh. Chấm sáng ở bên trái là Alpha Centauri và chấm sáng ở bên phải là Beta Centauri. Tất cả chúng tạo thành một hệ sao mà ở đó chúng tự chuyển động quanh một tâm chung. Khi nhìn từ Trái Đất, chúng “nhập lại” thành một ngôi sao sáng nằm ở phía Nam chòm sao Centaurus (Nhân Mã). Ảnh: Skatebiker.
2. Cái mà bạn gọi là chòm sao hoàng đạo, thực tế chúng không có bà con với nhau.
Chòm sao Scorpius với hình dạng con bò cạp, chòm sao Libra với hình ảnh cái cân, chòm sao Leo là chú sư tử dũng mãnh,… Chúng chỉ mang dáng vẻ như vậy khi được ngắm nhìn từ Trái Đất và qua bộ não đầy sáng tạo của con người. Thực tế trong vũ trụ, chúng không hề nằm gần với nhau và cũng chẳng có hình dáng như vậy đâu.
Hãy tưởng tượng, mình đặt mười thùng nước ở khoảng cách khác nhau từ 2 mét đến 100 mét. Từ một điểm bạn sẽ thấy chúng thẳng hàng ngang nhau, nhưng rồi bạn thấy hình ảnh của chiếc thùng này nhỏ hơn chiếc thùng khác, bạn sẽ hiểu rằng nó nằm xa hơn khiến hình ảnh nhỏ hơn.
Những chòm sao trên bầu trời cũng vậy. Chẳng hạn, có mười ngôi sao tạo thành hình ảnh chòm sao Chú mèo con rất dễ thương, nhưng mũi mèo cách chúng ta 3.000 năm ánh sáng, mắt mèo thì cách 80 năm ánh sáng, còn râu mèo ở tận đâu 600 năm ánh sáng,…
Khi quan sát từ Trái Đất, ta không thấy hình ảnh nhỏ/to như thùng nước vì chúng ở quá xa đến nỗi nhỏ bé như những dấu chấm đều nhau. Để dễ hiểu hơn, hãy đẩy mười thùng nước bên trên ra tận Hà Nội rồi bạn nhìn từ Sài Gòn, bạn sẽ không còn thấy chúng to/nhỏ mà chỉ thấy chúng là những dấu chấm bằng nhau (giả sử không có nhà cửa, đồi núi hay Landmark 81 che chắn). Thực tế này khiến chúng ta ngỡ rằng các ngôi sao trong chòm sao nằm cạnh nhau, nhưng thực tế không phải vậy.
Tóm lại, các chòm sao trên bầu trời không có liên hệ với nhau trong thực tế, vì thế chúng không thể hợp sức rồi cùng mang lại một sức mạnh nào đó giúp đỡ cho số phận loài người.
3. Người sinh ra cùng một ngày không có chung số phận.
Nhà khoa học Stephen Hawking người Anh sinh ngày 8 tháng 1.
Lãnh đạo tối cao Kim Jong Un của CHDCND Triều Tiên sinh ngày 8 tháng 1.
4. Bạn sẽ xấu xí khi chòm sao bảo bạn phải xấu xí.
Ngày 12 tháng 11 năm 2020, bạn Nguyễn Văn A vì không cẩn thận nên vấp phải bậc thềm vừa được cha của bạn ấy xây mới. Hậu quả là bạn bị té trầy hết chân trái.
Ngày 13 tháng 11 năm 2020, bạn Nguyễn Văn A vì không cẩn thận nên vấp phải bậc thềm vừa được cha của bạn ấy xây mới. Hậu quả là bạn bị té trầy hết chân phải.
Ngày 12, bạn A sẽ cảm thán: “Trời ơi, đau quá. Sao mà xui quá vậy?” Nhưng đến ngày 13, bạn A sẽ nói: “Trời ơi, sợ quá. Đúng là Thứ sáu ngày 13.”
Về cơ bản, chúng ta luôn gặp may mắn và xui xẻo — do chủ quan lẫn khách quan, nhưng nếu bạn gặp chuyện không hay vào Thứ sáu ngày 13 hay Tháng bảy cô hồn, bạn có xu hướng sẽ cho rằng đó là vận xui của ngày này tháng này mang lại — dù có phải là bạn đang nói cho vui hay thật sự bạn tin rằng như vậy.
Chòm sao Chú mèo con rất dễ thương cho rằng người mang chòm sao này sẽ phải chia tay người yêu trong tháng. Nếu bạn không tự tin vào bản thân để có suy nghĩ sẽ chống lại điềm xấu đó, bạn sẽ có xu hướng sống theo đúng những gì mà chòm sao đó nói — hay đúng hơn là người nào đó thay mặt chòm sao để nói với bạn trên những fanpage kiểu “vận may mười hai chòm sao”.
Ví dụ, các cặp đôi thường xuyên cãi nhau, nhưng việc có chủ động hàn gắn nhau hay quyết định chấm dứt luôn vì “chòm sao bảo thế”, thì còn phụ thuộc vào việc bạn có tự tin với bản thân hay không, có phát sinh ra suy nghĩ chống lại điềm xấu mà chòm sao mang lại hay không.
Hoặc chẳng hạn, trong ngày bạn được sếp khen, được người yêu dẫn đi ăn, được bạn bè tặng quà, giảm được 2 kg do tập thể thao,… Chòm sao Chú mèo con rất dễ thương cho biết “Hôm nay tình duyên của bạn sẽ nảy nở” và thế là bạn cảm thấy vui lòng vì ôi sao lại đúng thế mặc dù câu tiếp theo là “nhưng công việc không mấy thuận lợi”. Mặt khác, nếu kết quả không đúng gì cả, bạn sẽ có xu hướng bỏ qua chứ không truy cứu vì bạn cho rằng “dù sao cũng để tham khảo thôi”.
Hay bạn đọc được rằng: “Chòm sao Chú mèo con rất dễ thương là người đa cảm, dễ phải lòng ai đó nhưng cũng nhanh chóng vượt qua sau chia tay, tuy hơi lười nhưng biết cách lập kế hoạch”, và bạn sẽ tự nhủ bản thân rằng “đúng là mình như vậy”. Thật ra, các phán đoán như thế đều vẽ nên một bức tranh chung chung, hầu hết ai trong chúng ta cũng có một trong các tính cách đó.
Chẳng hạn, trong mười tính cách rất chung chung được liệt kê ra, bạn đọc qua và thấy bản thân đúng đến sáu cái, bạn sẽ mặc kệ bốn cái sai và cố gắng cụ thể hóa sáu cái đúng đó, để từ cái chung thành cái của riêng — như thể chỉ có bạn mang tính cách đó. Thật ra bạn bè của bạn cũng có cảm nhận y như vậy dù sinh khác ngày. Khi đã có suy nghĩ như vậy, bạn sẽ mang niềm tin và cố gắng sống đúng theo những gì đọc được.
Việc sống đúng theo những tính cách của chòm sao, chẳng qua bạn chỉ đang sống theo đúng tính cách, bản chất của con người mình — hoặc ít nhất bạn thấy rất ổn với lối sống đó.
Chứ nếu chẳng may “Chòm sao Chú mèo con rất dễ thương là người máu lạnh, thích giết người hàng loạt”, thì bạn có thấy bản thân đúng như vậy và sống theo không? Dĩ nhiên bạn sẽ cho nó lọt vào bốn cái sai bên trên rồi tiếp tục sống ổn với sáu cái còn lại.
Chòm sao Scorpius trước nhà mình.
5. Ai cũng có niềm tin riêng. Bạn cũng vậy, và bạn sẽ không tin bài viết này.
Là một người học thiên văn chứ không tìm hiểu chiêm tinh, về cơ bản mình xem chiêm tinh (và những điều tương tự) là không tồn tại, mê tín và ngụy khoa học.
Ai cũng có niềm tin gì đó để bám vào và sống — đối với mình là niềm tin vào khoa học (mà thật ra khoa học cũng không cần phải tin, chẳng ai lại tin một cộng một sẽ bằng hai mà họ chỉ chứng minh và khẳng định). Khi một người không có đủ niềm tin vào bản thân, họ sẽ tin vào các thế lực vô hình giàu quyền năng nào đó.
Đối với một người học thiên văn và có hiểu biết về khoa học, thì cơ bản vốn dĩ họ đã chẳng cần biết về Chòm sao Chú mèo con rất dễ thương là người đa cảm hay kẻ bạc tình. Đối với người tha thiết tìm người yêu phải sinh ra trong Chòm sao Chú cún con rất đáng yêu, thì họ đã bỏ qua bài viết này.
Nếu bạn cho rằng chiêm tinh và các vì sao có thể vượt qua được những giới hạn của khoa học, chẳng hạn như chạy xuyên hàng triệu năm ánh sáng chỉ trong tích tắc để kịp ra tay giúp đỡ con người, hoặc “có những điều mà khoa học không giải thích được”, hoặc đã là thế lực siêu nhiên thì con người làm sao nói được; thì thôi.
Sau tất cả, chúng ta cũng chỉ muốn nghe những gì chúng ta muốn nghe. Sau tất cả, các ngôi sao vẫn liên tục chuyển động với tốc độ hàng trăm ngàn cây số mỗi giờ — chúng không thể ngừng lại vì lực hấp dẫn quá lớn từ trung tâm các thiên hà, vì vô số các thể loại lực kéo đẩy mạnh khủng khiếp khác trong vũ trụ.
Chúng đơn giản là quá bận bởi chính số phận của mình. ✦
Bạn phải đăng nhập để bình luận.